Kamuoyumuzun Dikkatine;
İstanbul’da faaliyet gösteren kurumlarımızın önerisiyle Rusya Federasyonu’na Geri Dönüş Hakkına İlişkin Yasa Tasarısıyla ilgili açıklamamızı kurumlarımızın imzasına açmış bulunmaktayız, imzacı olmak isteyen kurumlarımız irtibata geçtikleri taktirde eklenecek ve metnin Rusça çevirisi 14 Nisan Pazartesi günü Rusya Federasyonu’nun aşağıda belirttiğimiz ilgili kurum ve kişilerine Sivil Toplum Örgütlerimizin İmzasıyla gönderilecektir. Ayrıca kişi ve kurumlarımızdan metni aşağıdaki adreslere göndererek tepkimizi göstermeye davet ediyoruz.
Saygılarımızla.
Rusya Federasyonu’na Geri Dönüş Hakkına İlişkin Yasa Tasarısı Hakkında;
25 Mart 2025 tarihinde Rusya Federasyonu Devlet Duması’na sunulan, “Rusya Federasyonu’na Geri Dönüş Hakkı”na ilişkin yasa tasarısı, sadece içerdiği ayrımcı hükümlerle değil, aynı zamanda Rusya Federasyonu Anayasası ve ülkenin federatif yapısına aykırılığıyla da ciddi bir endişe kaynağı olmuştur.
Tasarının 2. maddesinde yer alan, geri dönüş hakkının yalnızca “Rusçayı aile, hane halkı ve kültürel alanda özgürce kullanan” yabancılarla sınırlı tutulması önerisi, Rusya Federasyonu’nun çok uluslu yapısına ve anayasal düzenine aykırıdır. Rusya Federasyonu Anayasası’nın 68. maddesi uyarınca, cumhuriyetler kendi devlet dillerini Rusçayla eşit statüde belirleme hakkına sahiptir.
Adigey Cumhuriyeti, Karaçay-Çerkes Cumhuriyeti ve Kabardey-Balkar Cumhuriyeti’nin anayasal düzenlemeleri gereği, Çerkesçe bu bölgelerde resmi dil statüsündedir. Dolayısıyla, bu dillerin biriyle başvuru yapan bir Çerkesin geri dönüş hakkı, anayasal teminat altındadır ve bu haktan mahrum bırakılması kabul edilemez.
Söz konusu yasa tasarısı, diasporada yaşayan ve tarihî vatanlarına dönmek isteyen Çerkes halkının en temel haklarını açık biçimde ihlal etmekte; Rusçaya hakimiyet şartı üzerinden, dilsel bir eşik oluşturarak bu hakkı fiilen engellemektedir. Bu tasarının yasalaşması, etnik temelli ayrımcılık yapılarak insan haklarının ve Rusya Federasyonu’nun da taraf olduğu uluslararası metinlerin getirdiği yükümlülüklerin ihlal edilmesinin açık ve güncel bir örneğini teşkil edecektir.
Bununla birlikte, tarihi anavatanları Rusya Federasyonu sınırları içerisinde bulunan halkların geri dönüş haklarını kullanmaları durumunda, sosyal ve ekonomik gerekçelerle toplumsal yaşama entegrasyonu önemseniyorsa, dönüş sonrası dil eğitimi ve benzeri uygulamalar yoluyla sağlanmalıdır. Bu tür uygulamalar, geri dönen yurttaşların haklarını kullanmalarına engel olmadan, toplumsal uyumu artırıcı bir işlev görebilecektir.
Anavatanımızdaki güncel durumda, geri dönüş hakkının kullanılmasında sayısız engel bulunması ve dönüşçü sayısının oldukça az olmasının yanında, onlarca yıl önce anavatanına dönerek vatandaşlık verilmiş kişiler dahi kötü niyetli ve hukuksuz uygulamalara maruz kalmaktadır. Bu hukuksuzluklar ile söz konusu yasa tasarısı birlikte değerlendirildiğinde, toplumumuzu haklı endişelere sevk eden bu ayrımcı yaklaşımın boyutları ve tasarının sakıncaları pratik yansımalarıyla birlikte ortaya çıkmaktadır.
Rusya Federasyonu’nda federal yapının temeli, eşitlik ve halkların kendi kaderini tayin hakkıdır. Konstantin Zatulin tarafından sunulan bu tasarı ve benzeri girişimler, bu yapıya zarar vermekte; Çerkesler ve anavatanları Rusya Federasyonu sınırları içinde bulunan tüm halkların anavatanlarıyla bağlarını koparmaya, diasporadan dönenler başta olmak üzere anavatanda yaşayan ve kendi vatanlarında azınlık haline getirilmiş soydaşlarımızı ise asimile etmeyi ve sindirmeyi amaçlamaktadır. Bu tür politikalar, yalnızca bireysel hak ihlallerine değil, uzun vadede çok uluslu Rusya toplumunun yapısal bütünlüğüne de tehdit oluşturmaktadır. Aynı milletvekili tarafından daha önce sunulan ve benzer bir düzenlemeyi öngören ve diasporada tepkiyle karşılaşan başka bir tasarının Rusya Federasyonu Devlet Başkanlığı Ofisi tarafından Rusya Federasyonu Anayasasına aykırı bulunarak geri çekildiğini hatırlatmakta fayda bulunmaktadır.
Bizler aşağıda imzası olan STK’lar olarak;
1. Öncelikle Konstantin Zatulin tarafından sunulan yasa tasarısının bir an önce geri çekilmesini,
2. Geri dönüş hakkının kullanılması önündeki tüm yasal ve fiili engellerin kaldırılarak geri dönüşün teşvik edilmesi ve bu hakkını halihazırda kullananların hukuki güvenliğinin sağlanarak, ayrımcılık ve hak ihlallerine son verilmesini, talep ediyoruz.
Çerkes halkının anavatanına dönüş hakkı, uluslararası hukukun getirdiği yükümlülükler ve tarihi gerçeklerin gereği olarak Rusya Federasyonu tarafından anayasal güvencelerle birlikte, amasız – fakatsız teminat altına alınmalıdır.
İmzacı Sivil Toplum Örgütleri;
Eskişehir Kuzey Kafkas Kültür ve Dayanışma Derneği
İstanbul Kafkas Kültür Derneği
Kayseri Kafkas Derneği
Abhaz Dernekleri Federasyonu
Çerkes Dernekleri Federasyonu
Şamil Eğitim ve Kültür Vakfı
Kafkas Vakfı
Alan Kültür ve Yardım Vakfı
Adige Khase Çerkes Derneği
Adige Kafkas Derneği
Aşağı Borandere Sosyal Yardımlaşma ve
Dayanışma Derneği
Biga Kafkas Kültür Derneği
Bursa Birleşik Kafkasya Derneği
Birleşik Kafkasya Konseyi Kültür Sanat Eğitim ve Yardımlaşma Vakfı
Birleşik Kafkasya Derneği İstanbul
Birleşik Kafkasya Derneği Samsun
Bozüyük Kuzey Kafkasya Kültür Derneği
Büyükçekmece Kafkas Kültür Derneği
Çeçen Kafkas Muhacirleri Yardımlaşma ve Dayanışma Derneği (KAFKASDER)
Çeçen İçkerya Derneği
Çerkes Derneği Denizli
Çerkes Kadınları Teavün Cemiyeti Derneği
Eğrisöğüt Karaçay Derneği
Gebze Kuzey Kafkas Kültür Derneği
Hamamözü Çerkes Derneği
İstanbul Abhaz Kültür Derneği
İstanbul Çerkes Derneği
Kayseri Birleşik Kafkasya Derneği
Kaynarlılar Dayanışma ve Yardımlaşma Derneği
Kütahya Kuzey Kafkas Kültür ve Dayanışma Derneği
Maltepe Çerkes Derneği
Mannheim Çerkes Kültür Derneği
Samsun Kafkas Çerkes Vakfı
Şimali Kafkas Derneği
Tscherkessische Kultur verein Europe Bremen
Tscherkessen Kultur Verein Wien
Uzunyayla Kafkas Kültür ve Yardımlaşma Derneği
Главе Кабардино балкарии
priemnaya@kbr.ru
Главе Адыгеи
letter@adm.xn—adyghea-kkg.ru
feo@adyhyea.mail.ru
kanc@adm.adygheya.ru
Главе карачаево черкессии
gov@kchr.ru
Президенту РФ
stateduma@duma.gov.ru
zatulin@zatulin.ru
